اسرار نماز

كليد قرآن

و عروج روح

نویسنده: محترم حکمتیار

قسمت: هجدهم

كليد قرآن

تفسير سوره فاتحه

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ١ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ ٢  مَٰلِكِ يَوۡمِ ٱلدِّينِ ٣  إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ ٤  ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ ٥ صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمۡتَ عَلَيۡهِمۡ ٦ غَيۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَيۡهِمۡ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ ٧ آمين!

همه ستودگىها؛ الهى راست كه پروردگار همه عالميان است * همان نهايت رحم كننده خيلى مهربان * مالك روز پاداش * خاص تو را مى پرستيم و فقط از تو استعانت مى جوئيم * ما را به اين راه راست هدايت كن * راه كسانىكه بر آنان انعام فرموده اى * نه بر آنان غضب شده است و نه گمراه اند *

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

مقدمه

سوره فاتحة كه شامل هفت آيه است، نخستين سوره ايست كه بطور مكمل نازل شده است، با توجه به كثرت مطالب و مضامينىكه اين سوره موجز ولى جامع احتوا كرده است به نام هاى متعددى ياد شده است كه ما برخى از اين نامها را در ذيل با اختصار شرح ميدهيم.

1 ـ فاتحة الكتاب: به چند معنى:

الف: اين سوره مقدمه قرآن است كه حاوى مجموع مطالب قرآن بوده، تمامى مضامين قرآن را در هفت آيه موجز و مختصر خود احتوا كرده است.

ب: همچنان اين سوره مفتاحيست براى اسرار و رموز قرآن، كليد فهم و معرفت اين كتاب دقيق است كتابى كه اعجازش پايانى ندارد و احاطه كامل بر اسرار و رموز بىنهايتش براى احدى ميسر نيست، با سوره فاتحه مى توانى به متن علوم جامع اين كتاب درائى، و درهاى رموز و اسرار آنرا بگشائى.

2 ـ ام الكتاب، يعنى:

الف: سوره اى كه حيثيت منبع نخستين را براى مجموع مطالب و مضامين كتاب دارد و همين سوره است كه شرح و بسطش به شكل قرآن در آمده است.

ب: همه قرآن بر محورهاى هفت گانه اين سوره مىچرخد.

3 ـ اساس القرآن:

آيات هفت گانه اين سوره، حيثيت بنيادها و مبانى اساسى را براى كتاب مبسوط قرآن دارد، در واقع مجموع قرآن بر همين مبانى فكرى و اصولى استوار است درخت پر بار و برگ قرآن را، اين سوره تنه استواريست كه همه شاخ ها و شاخچه ها از آن مايه مى گيرد، بناى با عظمت وپرشكوه قرآن بر اين اساس متين گذاشته شده است.

4 ـ كافيه:

سوره فاتحه با وجود ايجاز و اختصارش به پيمانه جامع و شامل مطالب بى پايانى است كه اگر از همه قرآن تنها اين سوره موجز با عظمت نازل ميشد كفايت مى كرد. به روايت از  انس  پيامبر عليه السلام  مى فرمايد:

نسبت به همه سوره هاى قرآن، “الحمدلله رب العالمين” با عظمت ترين آن است، همچنان از  ابوهريرة  روايت است كه پيامبر عليه السلام  فرمودند: قسم به ذاتيكه جانم در اختيار اوست كه نظير سوره فاتحه نه در تورات، نه در انجيل و نه در زبور نازل شده است و نه در خود قرآن سوره شبيه آن وجود دارد.

5 ـ شافيه:

آيات شفابخش اين سوره شافيه براى درمان همه بيمارى هاى روانى و معنوى انسان و دردهاى اجتماعى اوبسنده است. بكار برد اين درمان شفابخش، چاره وحيد دردها، بيمارىها، علالت ها، ضعف ها، كرىها و كورى هاست.

6 ـ تعليم المسئله:

اين سوره به آدمى مى آموزد كه چگونه به بارگاه خداى مجيب الدعواة، عرايضش را تقديم كند، خواست و سئوال خود را چگونه مطرح نمايد، در كجاى عرايضش مطالبش را بگنجاند، تا براهى كه او را بهدفش هدايت مى كند، رهنمائى شود، تا پيشنهادش پذيرفته شود و خواستش بر آورده گردد.

نخست به تحميد الله رب العالمين مى پردازد و به عنايات وى  اعتراف مى كند، آغاز و انجام خود را در اختيار او مى شمارد، با تجرد و اخلاص كامل تجديد عهد بندگى مى كند به نحوى كه در برابر هيچ نيروى ماسوى او سربندگى و تذلل خم نخواهد كرد، او را براىخود كافى مى شمارد از ديگرى استمداد نخواهد جست و دست نيازمندى و احتياج بسوى ديگرى جز او دراز نخواهد كرد.

پس از چنين مقدمه اى عرايض و مطالبات خود را با اختصار ارائه مى كند: ما را براه مستقيم، راهيكه بهدف مى آنجامد هدايت كن، راه بندگان صالح تو كه مورد انعام مستمرت قرار گرفته اند و در نيمه راه بيراهه نرفته اند و در پرتگاه گمراهى سقوط نكرده اند و پس از انعامت بنابر ناسپاسى و كفران مورد خشم تو قرار نگرفته اند.

7 ـ حمد:

اين سوره بما مى آموزد كه چگونه بايد بحمد و ستايش خداى حميد و ستوده پرداخت، از كجا براى ستايش او با همه خوبى ها، حمدها و ستوده گىها، و تنـزيه اش از همه عيب ها، نقص ها و كمبودها استنباط كرد.

بما نشان مى دهد كه: ربوبيت مشهود و ملموس رب العالمين در اين هستى و آثار رحمت بى پايان او دركاينات و پاداش عادلانه كه او  در ملك خود بركرده هاى بندگانش مرتب مى كند مواردى است كه با استناد به آن ثابت مى كنيم كه حمدها و ستايش ها همه براى الهى است كه پروردگار و مربى عالميان است همان نهايت مهربان خيلىرحيم، مالك روز پاداش.

استدلال ما از پهنه اين عالم بر چگونگى نظم حاكم در آن است استناد مى كنيم كه همان ذاتى ستوده حميد است كه رب اين عالم است، آثار رحمت بى پايانش در همه جاى عالم پراگنده است و در همه عالم از آغاز تا انجام او مالك ملك خود و حاكم برآن است. ربوبيت دقيق او، رحمت وسيع او، چگونگى سيطره او بر عالم و اداره آن، و نتيجه عادلانه كه بر عملكردها و تصرفات مرتب مىسازد، ثابت مى كند كه او شايسته همه ستايش ها و واجد همه خوبى هاست.

8 ـ سبع المثانى:

مطالب آيات هفت گانه اين سوره، بطور مكرر و با الفاظ مختلف و اندازهاى گوناگون، در همه قرآن پرجلال شرح يافته است، گويا قرآن شرح تفصيلى اين سوره موجز و تكرار مشرح آيات هفت گانه آن است.

چنانچه قرآن در هفت آيه سوره فاتحه خلاصه شده است آسمانها هفت اند، زمين ها هفت اند، آخرين حد مدارهاى اتم هفت است، تعداد طواف هاى اطراف كعبه هفت است، طواف ميان صفا و مروه هفت است، روزهاى هر هفته هفت است، مراحل خلقت انسان از “سلالة من طين ” تا دميدن روح هفت است.

وَلَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ مِن سُلَٰلَةٖ مِّن طِينٖ ١٢  ثُمَّ جَعَلۡنَٰهُ نُطۡفَةٗ فِي قَرَارٖ مَّكِينٖ ١٣ ثُمَّ خَلَقۡنَا ٱلنُّطۡفَةَ عَلَقَةٗ فَخَلَقۡنَا ٱلۡعَلَقَةَ مُضۡغَةٗ فَخَلَقۡنَا ٱلۡمُضۡغَةَ عِظَٰمٗا فَكَسَوۡنَا ٱلۡعِظَٰمَ لَحۡمٗا ثُمَّ أَنشَأۡنَٰهُ خَلۡقًا ءَاخَرَۚ فَتَبَارَكَ ٱللَّهُ أَحۡسَنُ ٱلۡخَٰلِقِينَ. المؤمنون:  12 ـ  14

يقيناً كه انسان را از خلاصه گِل آفريديم، بعد نطفه اى گردانيديمش در قرارگاه متينى،بعد اين نطفه را چون علقه اى ساختيم، سپس اين علقه چون گوشتى جويده شده اى ساختيم، سپس اين گوشت (جويده شده مانند) استخوانى ساختيم، و اين استخوان را با گوشتى پوشانيديم، سپس او را در خلقتى ديگر آفريديم، پس با بركت است خداى بهترين آفريدگار.

و عجيب تر از آن اينكه قرار گفته ابن كثير سوره فاتحه داراى     (114) حرف است، در حاليكه همه قرآن داراى (114) سوره و همه كائنات داراى 114 عنصر.

هم آهنگى مذكور در كتاب مقروء قرآن و كتاب مشهود كائنات، نشان مى دهد كه صانع هر دو كتاب و راقم و آفريدگار آن يكيست.

همچنان كه سوره فاتحه مفتاح و مقدمه قرآن است، قرآن جواب دعائيست كه بنده در سوره فاتحه تقديم مى كند، بنده در پايان اين سوره دعاء مى كند كه به “راه مستقيم” هدايت شود و خداى مجيب الدعوات در جواب دعايش مى فرمايد:

ذَٰلِكَ ٱلۡكِتَٰبُ لَا رَيۡبَۛ فِيهِۛ هُدٗى لِّلۡمُتَّقِينَ.

اين است همان كتابى كه شكى در آن نيست، هدايت براى پرهيزگاران.

ادامه دارد …