اسرار نماز – قسمت هفتم

اسرار نماز

كليد قرآن

و عروج روح

 

نویسنده: محترم حکمتیار

قسمت: هفتم

معنى نماز

سجده

حركت ديگريكه در نماز فرض است، سجده يعنى پيشانى بر زمين گذاشتن است.

آيا در زندگيت انسانى مضطر، مجبور و بى نهايت محتاجى را ديده اى كه بنابر پريشانى و بيچارگى زياد، در پاى ديگرى مى آفتد، برايش استغاثه مى كند و با الحاح از او استمداد مى جويد؟

آيا گاهى كسى را ديده اى كه مرتكب جرم بزرگ و نابخشودنى اى شده و در برابر كسى دست بسته ايستاده كه هم بر عفو او قادر است و هم بر مجازاتش، و مى داند كه جز جلب ترحم او چاره اى ندارد، بناءً در پاى او مى آفتد، عذر و زارى مى كند، هر بار به اين اميد سرش را در پاى او مى گذارد و بر مى دارد و بالا مى نگرد كه آيا عذرش را پذيرفته يا نه و جرمش را بخشيده يا نه؟؟ و سؤالش پذيرفته شده يا نه؟ سجده حركتيست شبيه به اين، ولى در برابر خدا.

پيامبر عليه السلام مى فرمايد: سجده در پاى خدا جل شأنه افتيدن است.

انسان در سجده اش خيلى بسوى خدا جل شأنه قريب مى رود، پس دعاهاى تانرا در آن بيشتر سازيد.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنْ رَبِّهِ وَهُوَ سَاجِدٌ فَأَكْثِرُوا الدُّعَاءَ   رواه مسلم

تسبيحات و دعاهايى كه در نمازهاى فرض و نفل از پيامبر عليه السلام روايت شده است برخى اينها اند:

سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى *

اللَّهُمَّ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لَا أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ *     رواه مسلم

بار الها! از غضبت به رضايت پناه مى برم و به عفو و گذشتت از عذابت، و از تو، به تو پناه ميبرم، از احاطه بر ثناى تو عاجزم، تو همانگونه اى كه خود را ستوده اى.

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِك لا اله الا انت.       رواه مسلم

پاكى و ستايش تراست، معبودى جز تو نيست.

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَبِحَمْدِكَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ *    متفق عليه

پاكيست تو را پروردگار ما و ستايشست، بار الها برايم بيامرز.

اللَّهُمَّ اغْفِرْلِي ذَنْبِي كُلَّهُ دِقَّهُ وَجِلَّهُ وَأَوَّلَهُ وَآخِرَهُ وَعَلَانِيَتَهُ وَسِرَّهُ*   رواه مسلم

بار الها! همه گناهانم را برايم بيامرز، ريز و بزرگش، اول و آخرش و پنهان و پيدايش.

اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ *    رواه مسلم

بار الها! برايت سجده نمودم و بر تو ايمان آوردم و برايت منقاد شدم، رويم براىكسى به سجده رفت كه خلقش نموده، شكلش را آراسته، و گوش و چشمش را شگافته، با بركت است خدا بهترين آفريدگار.

ميان احناف و سائر مذاهب در رابطه با تسبيحات و دعاهاى سجده تنها اين اختلاف وجود دارد كه احناف در سجده هاى نمازهاى فرض، تنها تسبيحاتى را برگزيده اند كه از پيامبر عليه السلام  روايت شده و در نوافل جز آيات قرآن هر دعاء را جائز مى شمارند ولى سائر مذاهب در فرايض نيز دعاهاى مأثور را شرط ضرورى نمى شمارند.

جلسه

در جلسه ميان دو سجده، اين دعاها از پيامبر عليه السلام روايت شده است:

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَاهْدِنِي وَعَافِنِي وَارْزُقْنِي *

پروردگارم! برايم بيامرز، بر من رحم كن، هدايتم نما، عافيتم بخش و روزيم ده.

و بطور مكرر اين دعا:

رَبِّ اغْفرْ لِي، رَبِّ اغْفِرْ لِي، رَبِّ اغْفِرْ لِي

پروردگارم! مرا بيامرز، پروردگارم! مرا بيامرز، پروردگارم! مرا بيامرز.

پيامبر عليه السلام گاهى در جلسه هاى ميان دو سجده بحدى درنگ مى كرد كه مردم مى پنداشتند شايد سجده دومى را فراموش كرده است.

قعده

در بخش آخرى نمازت چون بنده مضطر و نيازمند با خضوع و خشوع مى نشينى، زانوها برزمين، دست ها بر زانو و سر برگريبان و با عجز و نياز، تقديم عرايضت را به بارگاه الهى اينگونه آغاز مى كنى:

التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ *

ستايش ها، تجليل ها، تزكيه ها همه خدا راست، سلام بر تو اى پيامبر و رحمت خدا و بركاتش، سلام بر ما و بر همه بندگان صالح خدا، گواهى مى دهم كه معبودى جز خدا نيست و گواهى مى دهم كه محمد بنده خدا و پيامبر اوست.

سپس مى گويى:

اللَّهُّم صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ * اللَّهُّم بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ *

بار الها! بر محمد عليه السلام و بر آل او (اهل نسبى و دينى او) چنان درود بفرست كه بر ابراهيم عليه السلام و آل او فرستاده اى، يقيناً كه تو ستوده بزرگوارى. بار الها! بر محمد عليه السلام و بر آل دينى و نسبى او چنان بركات نازل فرما كه بر ابراهيم عليه السلام و آل او نازل فرموده اى، يقيناً كه تو ستوده بزرگوارى.

پس از اين، تا پايان نماز، بهترين فرصت و شايسته ترين حالت براى دعاهايت و راز و نياز با پروردگار اجابت كننده دعاهاست. براى خودت، پدر و مادر و اولادت، اقرباء و دوستانت، همسنگران و همرزمان مؤمنت و همه امت اسلامى دعاء كن، براى غلبه اسلام، سركوبى نيروهاى شر و فساد، نجات مسلمانان مظلوم، اعاده مجد و عظمت گذشته امت اسلامى و اقامه خلافت باعظمت اسلامى، دعاهاى طولانى داشته باش.

متأسفانه برخى از نمازگزاران كه نمى دانند بهترين وقت و حالت دعاء كدام است، در قعده با همه بى اعتنائى، چند جمله كوتاه را تكرار نموده، به گمان اينكه نماز يك مكلفيت رسمى و شكليست و زمان اصلى دعاء بعد از فراغت از نماز است، با سرعت نمازش را پايان مى برد، به الفاظ نماز و دعاهايش در داخل نماز اعتنايى نمى كند، همه حركات و الفاظ نمازش چون عادت، بدون توجه به انگيزه و مفهوم آن، بطور تكرارى ادا مى شود ولى دعاى اصلى، توأم با اعتنا و دقت و حتى طولانى اش بعد از نماز مى باشد.

برخى از دعاهاى مأثوره در حالت قعده از اين قرار اند:

عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِي اللَّه عَنْه أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلَاتِي قَالَ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّك أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ *   متفق عليه

از ابوبكر صديق رضى الله عنه روايت است كه به پيامبر صلى الله عليه وسلم گفت: برايم دعايى بياموز كه در نمازم دعاء كنم، فرمودند بگو: بار الها! بر خود ستم كرده ام، ستم زياد، جز تو كس ديگرى گناه را نيامرزد، پس با آمرزشى از سوى خودت مرا بيامرز و بر من رحم كن يقيناً تويى آمرزگار مهربان.

اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ*  رواه ابوداود

بار الها! از غم و اندوه بتو پناه مى برم و از ناتوانى و كسالت بتو پناه مى جويم و از بزدلى و بخل بتو پناه مى برم و از غلبه دين و قرض و سلطه مردم بتو پناه مى برم.

رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لِي وَلِوَٰلِدَيَّ وَلِلۡمُؤۡمِنِينَ يَوۡمَ يَقُومُ ٱلۡحِسَابُ ٤١  ابراهيم:  ‏41

بار الها! برايم آمرزش كن و براى والدينم و براى همه مؤمنان، در روز برپايى حساب.

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مُوجِبَاتِ رَحْمَتِكَ وَعَزَائِمَ مَغْفِرَتِكَ وَالْغَنِيمَةَ مِنْ كُلِّ بِرٍّ وَالسَّلَامَةَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ أَسْأَلُكَ أَلَّا تَدَعَ لِي ذَنْبًا إِلَّا غَفَرْتَهُ وَلَا هَمًّا إِلَّا فَرَّجْتَهُ وَلَا حَاجَةً هِيَ لَكَ رِضًا إِلَّا قَضَيْتَهَا لِي ثُمَّ يَسْأَلُ اللَّهَ مِنْ أَمْرِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ مَا شَاءَ فَإِنَّهُ يُقَدَّرُ يَا أَرحَمَ الرَاحمينَ *

بار الها! موجبات رحمتت را از تو خواهانم و عزايم آمرزشت را و دست آوردى از هر نيكى و سلامتى از هر گناه، از تو ميخواهم كه هيچ گناهم را بدون آمرزش و هيچ هم و اندوهم را بدون گشايش و هيچ حاجتى از حاجات دنيا و آخرتم را بدون بسر رسيدن مگذار، اى بهترين رحم كنندگان.

رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ٢٠١

البقرة: 201

پروردگار ما! در دنيا آنچه شايسته و نيكوست براى ما عنايت كن و در آخرت آنچه شايسته و نيكوست، و ما را از عذاب آتش نگهدار.

دو دعاى خاص پيامبر عليه السلام را كه يكى را در سفر دشوار و دردناك طائف داشتند و ديگرى را در عرفات گفته اند پيشنهاد مى كنم تا بر دعاهاى قعده نماز تان بيفزائيد:

دعاى عرفات

اللهم انك تسمع كلامى، و ترى مكانى و تعلم سرى و علا نيتى، لا يخفى عليك شىء من امرى، انا البائس الفقير المستغيث المستجير و الوجل المشفق المقر المعترف بذنوبه، اسئلك مسئلة المسكين و ابتهل اليك ابتهال المذنب الذليل و ادعوك دعاء الخائف الضرير، من خضعت لك رقبته و فاضت لك عيناه و ذل جسده و رغم لك انفه. اللهم لا تجعلنى بدعائك ربى شقيا وكن بى رؤفا رحيماً يا خير المسؤلين و يا خير المعطين.

بار الها! بدون شك سخنم را مى شنوى، مكانم را مى نگرى، پنهان و پيدايم را مى دانى، هيچ كارى از كارهايم بر تو پوشيده نيست، دردمند فقيرم، فرياد گر در جستجوى پناه و لرزان و مقر و معترف به گناهانش، بسان خواستن مسكين نادار از تو مى خواهم چون زارى گنهگار ذليل وبيچاره بتو زارى مى كنم و چون دعاى خوف زده نا بينا برايت دعاء مى كنم، چون كسيكه گردنش برايت خميده و چشمانش برايت از اشك جارى شده و جسدش برايت تذلل نموده و بينى اش برايت خاك آلود شده. بار الها! در رابطه با خواسته هايم، ازتو اى خداى من، مرا بدبخت و محروم مساز، و بر من رؤف و مهربان باش، اى بهترين سؤال شونده و اى بهترين عطا كننده.

دعاى طائف

اللهم اليك اشكو ضعف قوتى وقلة حيلتى و هوانى على الناس يا ارحم الراحمين، انت رب المستضعفين و انت ربى، الى من تكلنى؟ الى عدو بعيد يتجهمنى؟  ام الى صديق قريب ملكته امرى؟ ان لم يكن بك على غضب فلا ابالى، غير ان عافيتك اوسع لى، اعوذ بنور وجهك الذى اضاءت له السموات و اشرقت له الظلمات و صلح عليه امر الدينا و الاخرة، ان ينـزل بى غضبك او يحل بى سخطك، لك العتبى حتى ترضى، و لا حول و لا قوة الا بك.

بار الها! بتو شكايت مى كنم از ضعف قوتم، از كمبود توانم و از اينكه مردم مرا حقير مى شمارند، اى مهربانتر از هر مهربانى! تو پروردگار مستضعفانى و تو پروردگار منى، مرا به چه كسى مىسپارى؟ به دشمن دور و بيگانه اى كه برايم چهره خشمگين كند؟ يا به دوست نزديكى كه تو اختيار كارم را به او مىسپارى؟ اگر تو بر من خشمگين نباشى، هيچ باكى (از هيچ چيزى) ندارم، ولى عافيتت برايم وسيع جلوه مى كند، به همان نور رويت پناه مى جويم كه آسمانها از آن روشن شده و تاريكى ها از آن جلا و روشنى يافته، و امور دنيا و آخرت از آن روبراه شده، از اينكه غضبت بر من نازل شود و خشمت مرا فرا گيرد، براى توست هر چه بپسندى تا آنكه خشنود شوى، نه توان (برگشت از كارى) باشد و نه قوت (انجام كارى) مگر به توفيق تو.

سلام

نماز تو با سلام به سوى راست و چپ به پايان مى رسد، تو بر همه آنانكه در پيشروى، سمت راست و سمت چپت قرار دارند، چه امام، چه نمازگزاران و چه فرشته ها، مى گويى: السلام عليكم و رحمة الله! سلام و رحمت خدا بر شما!

با اين الفاظ از جانبى براى همه از بارگاه الهى سلامتى و رحمت مىطلبى، ازسوى ديگرى به آنان اطمينان مى دهى كه از هرگونه زيان و ضرر تو در امان اند و تمنا و آرزوى سلامتى آنانرا در دل دارى و بر زبان اظهار مى دارى.

 

ادامه دارد …