د مشر حکمتیار خبرې ولې تحریفېږي؟

خبرې د مشر حکمتیار دي، خو تعبیرونه یې د ځینو کسانو د سیاسي موخو له مخې!

لیکوال: ملک سرور

د ښاغلي ګلبدین حکمتیار هغه څرګندونې چې د اکتوبر پر څلورمه یې کړې دي، نه کومه نوې سیاسي طرحه ده او نه هم د دریځ ناڅاپي بدلون؛ بلکې دا هغه اساسي غوښتنې دي چې نوموړي تل مطرح کړې دي او لا هم پرې ټینګار کوي. د دې غوښتنو بنسټ د جګړې پراخول نه، بلکې د سیاسي مشروعیت رامنځته کول، د دولت د بنسټونو پیاوړتیا او د هېواد د سیاسي راتلونکي لپاره د یوه منل شوي میکانیزم موندل دي.

د هغه اساسي غوښتنې درې مهم محورونه لري:

لومړی: د ملت ممثله او مقتدره شورا. داسې شورا چې د ملت د ارادې استازیتوب وکړي، د هېواد د برخلیک په ټاکلو کې اغېزمن رول ولري او د سیاسي پرېکړو مشروعیت د خلکو له ارادې څخه سرچینه واخلي.

دویم: اساسي قانون. هغه حقوقي او سیاسي چوکاټ چې د دولت صلاحیتونه، د وګړو حقونه، د واک حدود او د حکومتولۍ اصول مشخصوي؛ څو د هېواد چارې د اشخاصو د ارادې پر ځای د قانون پر بنسټ تنظیم شي.

درېیم: انتخابي حکومت. داسې حکومت چې مشروعیت یې د خلکو له ارادې څخه سرچینه واخلي او د واک د ترلاسه کولو او لېږد لپاره ولسي اراده او سیاسي مشارکت بنسټیز اصل وګڼل شي.

اوس پوښتنه دا ده: ایا د ملت د استازولۍ غوښتنه، د اساسي قانون د نافذېدو ټینګار او د انتخابي حکومت ملاتړ په خپله د جګړې اعلان دی؟ که دا هغه سیاسي موضوعات دي چې د یوه هېواد د راتلونکي، ثبات او مشروع نظام په اړه د بحث اساسي محورونه جوړوي؟

عجیبه دا ده چې ځینې کسان د سیاست په ډګر کې د مفاهیمو پر ځای د اشخاصو له نومونو سره جګړه کوي. کله چې یوه سیاسي څېره د ملي مشارکت، قانونمندۍ او انتخابي حکومت خبره کوي، د هغې د خبرو د محتوا پر ځای هڅه کېږي چې د هغو لپاره داسې تعبیرونه وتراشل شي چې له واقعیت څخه لرې او د عامه افکارو د مغشوشولو لامل شي.

په دې لړ کې، هغه چپیان چې د مقاومت د پلویانو جامې یې اغوستې دي، او هغه کسان چې د دیني عالمانو او امامانو جامې یې د خپل سیاسي هویت برخه ګرځولې دي، باید د سیاسي ادعاوو پر ځای د خپلو استدلالونو له مخې وارزول شي. نه د مقاومت نوم د هرې سیاسي ادعا د صداقت ضمانت دی او نه د دیني هویت ظاهري نښې د هر تعبیر د حقانیت دلیل کېدای شي.

سیاست د نومونو، جامو او شعارونو ډګر نه دی؛ سیاست د فکر، منطق، دریځ او عمل په تله تلل کېږي.

که د حکمتیار د خبرو په محتوا کې د جګړې اعلان وي، نو باید په څرګندو دلایلو یې وښيي. خو که خبره د ملت د استازولۍ، اساسي قانون او انتخابي حکومت وي، نو بیا د دې غوښتنو د جګړې په اعلان تعبیرول، د سیاسي بحث پر ځای د سیاسي تورونو او ذهني انحراف لاره غوره کول دي.

البته، هره سیاسي غوښتنه باید د خپل محتوا، شرایطو او عملي پایلو له مخې وارزول شي؛ خو د یوه دریځ د نقد لپاره د هغه تحریفول نه سیاسي صداقت دی او نه هم د سالم بحث نښه.

افغانستان له اوږدو جګړو، سیاسي انحصارونو او د مشروعیت له بحرانونو سخت زیانونه لیدلي دي. د هېواد د ژغورنې لپاره اړتیا ده چې د اختلافاتو د حل لارې د زور، تورونو او تبلیغاتو پر ځای په سیاسي تفاهم، ملي مشارکت او قانونمندۍ کې ولټول شي.

له همدې امله، د حکمتیار د خبرو په اړه هم د انصاف غوښتنه دا ده چې د هغه دریځ دې د هماغه څه له مخې وارزول شي چې ویلي یې دي، نه د هغو تعبیرونو له مخې چې نور یې ورباندې تپلو ته لېواله دي.

د ملت د استازولۍ غوښتنه باید د ملت دښمني ونه ګڼل شي؛ د اساسي قانون غوښتنه باید د جګړې بلنه ونه بلل شي؛ او د انتخابي حکومت غوښتنه باید د سیاسي مخالفت په نوم تحریف نه شي.

اختلاف د سیاست طبیعي برخه ده، خو تحریف د اختلاف حل نه دی. که څوک له حکمتیار سره موافق نه وي، حق لري چې د هغه پر دریځ نیوکه وکړي؛ خو سیاسي نقد هغه وخت ارزښت لري چې پر واقعیت ولاړ وي، استدلال ولري او د مقابل لوري خبرې په امانتدارۍ وړاندې کړي.

ځکه چې د سیاست په ډګر کې د یوه دریځ منل یا نه منل جلا خبره ده، خو د هغه د اصلي محتوا تحریفول بله خبره ده.

افغانستان نن تر بل هر وخت داسې سیاسي بحث ته اړتیا لري چې د ملت د ارادې، قانون او مشروع حکومتولۍ پر محور وڅرخي؛ نه داسې بحث ته چې هره سیاسي غوښتنه د دښمنۍ په ژبه تعبیر او هر مخالف دریځ د تورونو تر سیوري لاندې راوستل شي.

نهضت

www.nuhzat.com