عصري ژوند او د دودونو بدلون
لیکوال: محمد طیب فدا
د انسانانو په ژوند کې له پېړیو راهیسې دودونو او رواجونو ځای موندلی دی،او د نسلونو تر منځ د تجربو او ارزښتونو په لېږد کې یې مهم رول لوبولی دی. کله چې یو قوم خپلې کیسې، واده او مرګ مراسم، د میلمنو پالنه، د ژبې دودیزه بڼه او د هنر محلي طریقې له یوه نسل نه بل ته انتقالوي، په حقیقت کې د هویت تسلسل ساتي. انسان د دود له لارې ځان د یوې ټولنې برخه ګڼي او له خپلې خاورې، ژبې او تاریخ سره اړیکه ټینګه ساتي. دا اړیکه د باور او امنیت احساس ورکوي او د انسان د ټولنیز ژوند بنسټیز اړخ ګڼل کېږي. کله چې یو څوک له خپل دود سره تړاو احساس کوي، نو د نړۍ د بدلونونو په منځ کې هم ځان ګوښه او بې رېښې نه ګڼي، ځکه د هغه ذهن کې د تاریخ یوه ژوره تکیه موجوده وي.
عصري ژوند د انسان پر ورځني ژوند داسې اغېز کړی چې ډېر دودونه یې بدل کړي او ځینې یې په بشپړه توګه له منځه وړي. ټکنالوژي د خلکو اړیکې په نوې بڼه جوړې کړې دي، ښارونو د خلکو د ژوند طرز بدل کړی دی، نړیوال اقتصاد د کاري بڼو او بازارونو رنګونه نوي کړي دي او زده کړو د ژوند معیارونه لوړ کړي دي. د دې ټولو بدلونونو پایله دا ده چې د دودیز ژوند هغه ساده بڼه چې پخوا د کلي په کوڅو او د کورنۍ په ګډ ژوند کې موجوده وه، اوس په نوې بڼه بدله شوې ده. د مثال په توګه، پخوا د کورنۍ مشر د هر غړي پر ژوند مستقیم اغېز درلود، خو اوس ځوانان د زده کړو او کار له لارې خپلواکې پریکړې کوي. پخوا واده یوازې د کورنیو په مشوره کېد، خو اوس ډېری ځوانان د خپل شخصي خوښې پر بنسټ پریکړه کوي. دغه ډول بدلونونه ښيي چې دودیز ژوند د عصري شرایطو تر فشار لاندې خپل ځای بیا تعریفوي.
دا اړیکه یوازې تضاد نه دی، بلکې یوه ګډه هڅه هم ده. کله چې ټولنه غواړي له عصري پرمختګونو ګټه واخلي، په ورته وخت کې هڅه کوي خپل دودونه وساتي. ځینې وخت د دې دواړو تر منځ ټکر پیدا کېږي، خو ځینې وخت داسې لارې هم پیدا کېږي چې دواړه سره یوځای شي. د مثال په توګه، دودیزې هنري طریقې د عصري بازار له لارې نړیوالو ته وړاندې کېږي، یا دودیز خوراکونه د عصري رستورانتونو په منو کې ځای پیدا کوي. دا ښيي چې که څه هم دود او عصريت توپیر لري، خو یو له بله بېل پاتې کېدل نه شي زغملی. ټولنه تل هڅه کوي دواړه سره همغږي کړي، څو نه د خپلې ریښې احساس له لاسه ورکړي او نه د پرمختګ له فرصتونو وروسته پاتې شي.
په دې برخه کې تر ټولو مهم ټکی د ارزښتونو معنا ده. دود د ګډ ژوند د اصولو او ارزښتونو د انتقال یوه لاره ده، لکه د درناوي، میلمستیا، همکارۍ او شراکت ارزښتونه. عصري ژوند بیا د نوښت، استقلال او چټک بدلون ارزښتونه وړاندې کوي. که یو نسل یوازې دود وساتي او د نوې نړۍ اړتیاوې له پامه وغورځوي، نو د پرمختګ له کاروانه شاته پاتې کېږي. که بل نسل یوازې عصريت ومني او خپل دودونه هېر کړي، نو د هویت له احساسه بې برخې کیږي او په ټولنه کې د ګډ ژوند تړاوونه ضعیف کېږي. نو د خلکو د مسؤلیت احساس دا دی چې د دواړو تر منځ توازن وساتي. دا توازن نه په کليو کې یوازې د پخوانیو عنعناتو په ساتلو کې دی او نه په ښارونو کې یوازې د ټکنالوژۍ په کارولو کې، بلکې په دې کې دی چې دواړه سره یوځای وپالل شي.
د دودونو په اړه یوه بله مهمه مسئله دا ده چې ټول دودونه مثبت نه دي. ځینې دودونه د وخت په تېرېدو سره خپل ارزښت له لاسه ورکوي او د خلکو د حقونو او پرمختګ پر وړاندې خنډ ګرځي. د مثال په توګه، د جنسیت پر بنسټ د تبعیض ځینې دودونه، یا هغه عنعنات چې د ځوانانو پر تعلیم منفي اغېز کوي، له انساني معیارونو سره سمون نه خوري. په داسې حالاتو کې ټولنه اړ ده چې خپل دودونه وڅېړي، هغه برخې وساتي چې د ګډ ژوند د ښېګڼې سبب کېږي، خو هغه برخې اصلاح کړي چې ستونزې جوړوي.
دودونه باید له دوو اړخونو وڅېړل شي: یو اړخ هغه دی چې د همبستګۍ، احترام، اخوت او خیر ښېګڼې لامل کېږي؛ دا ډول دودونه باید وساتل شي او لا پیاوړي شي. بل اړخ هغه دودونه دي چې د حقونو د غصب، تبعیض، نابرابرۍ او وروسته پاتې کېدو لامل کېږي؛ دا ډول دودونه باید اصلاح شي یا پرېښودل شي. ټولنه هغه وخت پرمختګ کولی شي چې د خپل کلتور او عنعناتو مثبت اړخونه ژوندی وساتي او منفي اړخونه له منځه یوسي.
ودونو کې نه دی، بلکې په دې کې دی چې کوم دودونه د انساني ژوند د ښه والي او پرمختګ لامل کېږي.
عصري ژوند په همدې برخه کې نوی فرصت برابروي.
کله چې خلک د ټکنالوژۍ له لارې خپل دودیز هنرونه، سندرې، کیسې او خوراکونه نړیوالو ته وړاندې کوي، نو په حقیقت کې د خپل کلتور د ژوندۍ ساتلو لاره پیدا کوي. ځینې وخت د عصري وسایلو کارول د دودونو ساتنه اسانه کوي. د مثال په توګه، د یوې ژبې د تلفظ او ګرامر ساتنه د غږیزو او انلاین سرچینو له لارې کېږي، یا د دودیزو کیسو ثبت د ډیجیټلي ارشیفونو له لارې خوندي کېږي. دا ښيي چې عصريت تل د دود د له منځه وړلو معنا نه لري، بلکې د نوي ژوند له لارې یې ساتل او وړاندې کول ممکن دي.
د انسان ژوند په هغه وخت کې بډای او پیاوړی کېږي چې هم د خپل ماضي ریښې وپېژني او هم د خپل راتلونکي اړتیاوې ومني. دود یوازې د ماضي میراث نه دی، بلکې د راتلونکي لپاره انګیزه هم ده. کله چې یو قوم خپل دودونه په هوښیارانه ډول د نوي ژوند سره یوځای کړي، نو د پرمختګ لاره ورته روښانه کېږي. د مثال په توګه، د کورنۍ د ګډ ژوند دود کولای شي د عصري ښارونو په شرایطو کې په نوې بڼه تطبیق شي، لکه د کورنۍ ګډې غونډې، د اخترونو او خوشحاليو نمانځل، یا د نسلونو تر منځ اړیکې د ټکنالوژۍ له لارې تازه ساتل. دا ډول مثالونه ښيي چې دود د نوي شرایطو سره د سمون وړ دی، خو د دې لپاره اړتیا ده چې خلک د بدلون پر وړاندې خلاص ذهن ولري.
همدار راز ویلای شو چې د دود او عصري ژوند اړیکه د انسان د فکري او عملي تجربې یوه مهمه برخه ده. دود د هویت، تاریخ او معنوي تړاو سرچینه ده او عصري ژوند د پرمختګ، سرعت او نوښت لاره ده. که ټولنه وغواړي د دوامدار پرمختګ خاوند شي، نو باید دواړه سره په توازن کې وساتي. هغه ټولنې چې له خپل دود سره مینه لري او په عین حال کې د عصري اړتیاوو سره عیارېږي، کولای شي د نړۍ د بدلونونو سره یو ځای شي او خپل ځانګړی هویت هم خوندي وساتي.
