حج؛ بزرگ‌ترین اجتماع جهانی اسلام

و راهبرد احیای عزت امت مسلمه

نويسنده: استاد عبدالرووف توانا

حج، باشکوه‌ترین جلوه بندگی و عظیم‌ترین اجتماع جهانی مسلمانان است؛ عبادتی که در آن، انسان با دل کندن از تعلقات دنیوی، به سوی خالق هستی حرکت می‌کند و در مسیر سیر الی‌الله، روح خویش را در دریای توحید، اخلاص و عبودیت شست‌وشو می‌دهد. حج، صرفاً یک مناسک عبادی فردی نیست، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای تربیت انسان موحد، جامعه اسلامی متحد و امت بیدار و مسئول است.
در جوهره حج، دو حقیقت اساسی نهفته است: نخست، تقرب به خداوند متعال در اندیشه و عمل، و دوم، بیزاری از طاغوت، شرک، استکبار و شیطان. از همین‌رو، حج ابراهیمی و محمدی، همزمان مظهر عبودیت خالص و نماد مبارزه با سلطه‌گران و دشمنان انسانیت است.
حج، نمایشگاه عظیم بندگی، خشوع، اخلاص و مساوات انسانی است. در این عبادت الهی، مسلمانان از نژادها، زبان‌ها، رنگ‌ها و سرزمین‌های گوناگون، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و با پوشیدن لباس واحد احرام، همه تفاوت‌های ظاهری را کنار می‌گذارند تا حقیقت امت واحده اسلامی را به نمایش بگذارند. این همان حقیقتی است که قرآن کریم از آن با تعبیر: اَشِدّاءُ عَلَى الْکُفّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُم»
یاد می‌کند؛ یعنی امت اسلامی در برابر دشمنان، مقتدر و استوار، و در میان خود، سرشار از رحمت، اخوت و همدلی باشد.
حج، بزرگ‌ترین کنگره جهانی اسلام و بی‌نظیرترین فرصت برای هم‌اندیشی امت مسلمه است. حضور میلیون‌ها مسلمان از بیش از یکصد کشور جهان در سرزمین وحی، ظرفیت عظیمی برای تبادل تجربه‌ها، شناخت دردهای مشترک، تقویت همبستگی اسلامی و یافتن راه‌حل برای بحران‌های جهان اسلام فراهم می‌سازد. دیار وحی، بهترین میعادگاه ملت‌های مسلمان است تا ضمن تجدید عهد با خداوند، نسبت به سرنوشت امت اسلامی نیز احساس مسئولیت کنند.
حج، یادآور رنج‌ها، مجاهدت‌ها و رسالت تاریخی پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله وسلم در مسیر هدایت بشریت است. هر گام در مکه، عرفات، مشعر و منی، انسان را به تاریخ جهاد توحیدی انبیا و اولیای الهی پیوند می‌دهد. حاجی در این سفر، با ابراهیم خلیل، اسماعیل ذبیح‌الله، هاجر صبور و رسول رحمت پیمانی دوباره می‌بندد تا زندگی خویش را بر محور توحید، اخلاص و مسئولیت‌پذیری بنا کند.
حج، یک آبشار عظیم شست‌وشوی معنوی است. کسی که به حج می‌رود، باید همان‌گونه بازگردد که در حدیث شریف آمده است: «یوم ولدته امّه»؛ یعنی پاک و پیراسته از آلودگی‌های گناه و غفلت. آثار این طهارت باید در رفتار، اخلاق، نگاه، گفتار و عملکرد حاجی آشکار گردد. حج زمانی مقبول است که روح انسان را متحول سازد و او را به انسانی موحد، بااخلاق، مسئول و آگاه تبدیل کند.
حج، مظهر توحید و کعبه، خانه توحید است. یکی از نشانه‌های قبولی حج آن است که حاجی پس از بازگشت، به سلاح معرفت الهی و ایمان توحیدی مجهز گردد و دل او از وابستگی‌های اسارت‌آفرین دنیا آزاد شود. حج می‌تواند زنجیرهای وابستگی، غرور، تعصب و دنیاپرستی را از دل انسان بگسلد و او را تنها در برابر خداوند خاضع سازد.
از سوی دیگر، حج تنها یک عبادت فردی نیست؛ بلکه دارای رسالت اجتماعی و سیاسی نیز هست. اسلام، دینی جامع است و عبادات آن نیز با سرنوشت جامعه و امت اسلامی پیوند خورده است. حج، برترین جایگاه برای اعلام بیزاری از استعمار، استثمار، استحمار، شرک و طاغوت، و فراخوان مسلمانان به محور «کلمه توحید» و «توحید کلمه» است.
امروز جهان اسلام بیش از هر زمان دیگر به وحدت، آگاهی و همبستگی نیاز دارد. دشمنان اسلام با ایجاد تفرقه‌های قومی، مذهبی، سیاسی و جغرافیایی، تلاش کرده‌اند امت اسلامی را پراکنده و ضعیف نگه دارند. حج می‌تواند این شکاف‌ها را ترمیم کند و روح امت واحده را در کالبد مسلمانان بدمد.
در شرایط کنونی، ملت مظلوم فلسطین و لبنان و به‌ویژه مردم مقاوم غزه، در سخت‌ترین و دردناک‌ترین وضعیت انسانی قرار دارند. ده‌ها هزار زن، کودک و جوان بی‌گناه شهید و مجروح شده‌اند و میلیون‌ها انسان از خانه و کاشانه خود آواره گردیده‌اند. در چنین شرایطی، حمایت از ملت مظلوم فلسطین، تنها یک موضع سیاسی نیست، بلکه وظیفه‌ای اسلامی، انسانی و قرآنی است.
همان‌گونه که ادای مناسک حج فریضه الهی است، دفاع از مسلمانان مظلوم و مقابله با ظلم و اشغالگری نیز یک مسئولیت شرعی و انسانی به شمار می‌رود. حج باید صدای مظلومان جهان اسلام را به گوش امت اسلامی برساند و مسلمانان را نسبت به مسئولیت‌های تاریخی خویش بیدار سازد.
در حج، مسائل اساسی جهان اسلام باید مورد بررسی قرار گیرد. بزرگ‌ترین مسئله امت اسلامی پس از ضرورت حفظ هویت اسلامی و آمادگی برای دفاع از اسلام، وضعیت ملت‌های مظلوم و تحت ستمی است که زیر فشار استکبار جهانی، اشغالگری و نظام سلطه قرار دارند. حج، فرصت بی‌نظیری برای هم‌فکری، تبادل اطلاعات، انتقال تجربه‌ها و هماهنگی امت اسلامی در برابر تهدیدهای مشترک است.
حج، از یک سو مظهر معنویت و ارتباط با خداوند است و از سوی دیگر، نماد وحدت امت اسلامی. در این فریضه الهی، دیوارهای تعصب، قوم‌گرایی و مرزهای مصنوعی فرو می‌ریزد و مسلمانان به سوی تحقق امت واحده اسلامی حرکت می‌کنند. اگر این سه حقیقت در حج تحقق یابد، حج به هدف اصلی خود رسیده است:
۱. حاجی از حج، بهره کامل معنوی و الهی ببرد.
۲. امت اسلامی از این اجتماع عظیم، بهره فکری، فرهنگی و سیاسی لازم را کسب کند.
۳. فضای جوامع اسلامی با بازگشت حجاج، سرشار از معنویت، اخوت و روحیه الهی گردد.
تدبر در فلسفه حج، معجزه‌ای در گسترش بیداری اسلامی و تقویت اندیشه وحدت در میان مسلمانان است. حج، چهارراه عظیم ارتباط ملت‌های مسلمان از شرق تا غرب عالم اسلام است. در این گردهمایی بزرگ، مسلمانان با مشکلات، موفقیت‌ها، تجربیات و ظرفیت‌های یکدیگر آشنا می‌شوند و توطئه‌های تبلیغاتی دشمنان اسلام را خنثی می‌کنند.
دیدن میلیون‌ها مسلمان از ملت‌ها، زبان‌ها و نژادهای مختلف، افق دید انسان مسلمان را گسترش می‌دهد و احساس تعلق او را به پیکر عظیم امت اسلامی تقویت می‌سازد. حج، احساس انزوا و تنهایی را از ملت‌های مسلمان می‌زداید و آنان را نسبت به قدرت عظیم جهان اسلام امیدوار می‌سازد.
طواف، سعی، نماز جماعت، وقوف در عرفات و حضور در مشعر و منی، همگی تمرینی برای نظم، وحدت، تعاون، همدلی و احساس مسئولیت جمعی است. این مناسک، مسلمان را از فردگرایی خارج ساخته و او را با حقیقت امت اسلامی پیوند می‌دهد.
حج ابراهیمی و محمدی آن است که توجه به خداوند و پناه بردن به قدرت الهی، همراه با پشت کردن به قدرت‌های طاغوتی و سلطه‌گر باشد. حجی که در آن نسبت به دردهای امت اسلامی، ظلم مستکبران و جنایات دشمنان اسلام بی‌تفاوتی وجود داشته باشد، با روح حقیقی حج فاصله خواهد داشت.
امروز امت اسلامی بیش از هر زمان نیازمند بازگشت به حقیقت حج است؛ حجی که بتواند روح توحید را زنده کند، عزت مسلمانان را بازگرداند، ملت‌های اسلامی را به یکدیگر نزدیک سازد و آنان را در برابر دشمنان متحد نماید.
حج می‌تواند مرهمی بر زخم‌های جهان اسلام و پلی برای بازسازی عزت، اقتدار و هویت اسلامی باشد؛ مشروط بر آن‌که مسلمانان فلسفه حقیقی این فریضه الهی را درک کرده و از ظرفیت عظیم آن برای تحقق وحدت، بیداری و تمدن نوین اسلامی بهره بگیرند.
بارالها! به مسلمانان جهان توفیق فهم حقیقت حج، عبادت خالصانه، وحدت کلمه و دفاع از مظلومان را عطا فرما.
پروردگارا! این مرکز عظیم اسلامی را روزبه‌روز باشکوه‌تر و عامل اتصال دل‌های امت اسلامی قرار ده.
خدایا! دست دشمنان اسلام، اشغالگران، مستکبران و تفرقه‌افکنان را از سرزمین‌های اسلامی کوتاه گردان و ملت‌های مسلمان را در مسیر عزت، آگاهی، وحدت و پیروزی یاری فرما.
آمین یا رب العالمین.

۲۷ ثور ۱۴۰۵